İlimiz, Boğazkale ilçesinde, Hititlerin başkenti Boğazköy-Hattuşa’da Almanya ile Osmanlı İmparatorluğu tarafından ortak yürütülen kazılara, 1906-1907, 1911 ve 1912 yıllarında birlikte başlanmıştır.

Boğazköy’de başlanılan kazılarda Hitit arşivine ait 10400 tablet ve iki sfenks açığa çıkartılmış ve bulunan bu eserler İstanbul Arkeoloji Müzelerine getirilmiştir. Almanlarla varılan anlaşma gereğince tabletler ve iki sfenkse ait parçalar 1915, 1917 tarihlerinde, temizleme, onarım ve yayın çalışmalarının yapılması için iki parti halinde Berlin’e gönderilmiştir. Onarımları bitirilen üç bin civarında tablet ile bir sfenks 1924-1943 yıllarında iade edilmiştir.

Kültür Bakanlığı’nın arşivlerinde yalnızca onarım için gönderildiğine dair onlarca resmi belge olmasına rağmen, iade edilmeyen ve şu anda Berlin Devlet Müzeleri’nde bulunan Boğazköy Sfenksinin iadesi için 1938 yılına kadar görüşmelere devam edilmiştir. Ancak İkinci Dünya Savaşının başlaması ve savaş sonrasında ise Berlin Pergamon Müzesinin Doğu Almanya’da kalması üzerine ilişkiler kesilmiştir.

Ülkemizin 1973 yılında Doğu Almanya’yı resmi olarak tanımasından sonra sfenksin iadesi ile ilgili görüşmelere 1974 yılında tekrar başlanmıştır. 24 Temmuz 1987 yılında sfenksin iadesi amacıyla Unesco’ya başvurulmuştur. 13 Ekim 1987 tarihinde Berlin’de sfenksin iadesi için yapılan görüşmelerde, belgeler incelendikten sonra görüşmelerin başlaması kararlaştırılmış, anlaşma bir nota teatisi ile belgelenmiştir. 4 Ekim 1990 tarihinde iki Almanya’nın birleşmesi sonucu askıya alınan konunun gündeme gelmesi amacıyla, 1991 yılında Federal Almanya Cumhuriyeti’ne bir nota verilmiştir. Berlin’de 7 Şubat 1994 yılında belgelerin karşılıklı incelenmesi için yapılan toplantıda, Alman tarafı sfenksin mülkiyetinin Türkiye’ye ait olduğunu çürütecek herhangi bir belge gösterememiştir.

Unesco Kültürel Malların İadesi Komitesi’nin 1999 Ocak ayında yapılan toplantısında Almanya ile bilgi ve belge konusunda tavsiye kararı çıkarılması sağlanmıştır. Dışişleri Bakanlığı tarafından söz konusu tavsiye kararına istinaden, bilgi ve belge alışverişi yapılması için Almanya Dışişleri Bakanlığı’na 8 Eylül 2000 tarihli bir nota verilmiştir. Unesco Kültürel Malların İadesi Komitesi’nin 2001 yılı Mart ayında yapılan toplantısında konu tekrar gündeme gelmiş ve ikili toplantıların devamı şeklinde bir tavsiye kararı daha çıkartılmıştır.

18 Nisan 2011 tarihinde ise Ankara’da Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nde Türk ve Alman heyetleri arasında gerçekleştirilen toplantı neticesinde sfenksin ülkemize iadesi konusunda mutabakata varılmış ve sfenksin Almanya’dan Türkiye’ye iadesi konusunda teknik ayrıntıları ve bürokratik işlemleri görüşmek üzere Almanya’da bir toplantının yapılması konusunda uzlaşı sağlanmıştır.

13 Mayıs 2011 tarihinde Berlin’de Alman ve Türk heyetleri arasında Alman Dışişleri Bakanlığı’nda yapılan toplantıda, en geç 28 Kasım 2011 tarihinde 94 yıldır Berlin Pergamon Müzesinde bulunan Boğazköy Sfenksinin ülkemize iadesinin gerçekleştirileceği, en geç 31 Mayıs 2011 tarihinde Türk ve Alman teknik uzmanlardan oluşan bir heyetin eserin taşınması ile ilgili teknik çalışmalara başlayacağı konularında Alman tarafıyla mutabık kalınarak konuya ilişkin bir “Mutabakat Zaptı” imzalanmıştır.

Bu çerçevede Türk ve Alman teknik uzmanlardan oluşan bir heyet 25-28 Mayıs 2011 tarihlerinde Berlin’de bulunan sfenks ile ilgili gerekli incelemelerde bulunmuşlardır.

Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Ertuğrul Günay “99 yıl önce ülkemizden koparılıp götürülen bir anıt, Boğazköy sfenksi şimdi bu yıl içinde Boğazköy kazılarının yüzüncü yılına varmadan topraklarımıza dönecek. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde ya da Anadolu Medeniyetler Müzesi’nde değil Çorum’da sergileyeceğiz. Henüz bilgilerimiz yetersiz. Taşların da anıtların da belki bizim bilmediğimiz bir ruhu vardır diye düşünüyorum. Onlar 90-100 yıl önce koparıldıktan sonra, başka mekanlara taşındıktan sonra acaba hangi acıları taşıdılar çektiler, biz onu bilmiyoruz. Boğazköy sfenksi 100 yıla yakın bir süre sonra, 5 bin yıl önce yapıldığı topraklara döndükten sonra acıları önemli biçimde azalacaktır. Darısı bu coğrafyadan koparılıp giden öteki eserlerin başına. ” şeklindeki açıklaması ile Berlin’den getirilecek olan sfenksin Boğazköy- Hattuşa’nın Dünya Miras Alanı ilan edilişinin 25. yıldönümü olan 28 Kasım 2011 de Boğazköy Müzesinde ziyarete hazır hale getirileceğini belirtmiştir.

Sayın Bakanımıza İlimiz topraklarından götürülen Sfenksin Çorum’a getirilmesi için verdiği kararlı mücadeleden dolayı şükranlarımı sunarım.

04.06.2011 haberler.com