Orpheus’un Devamı Gelecek

554

ABD’den iade edilen Orpheus Mozaiği’nin ardından sırada Amerikan ve Avrupa müzelerindeki Kumluca Definesi, Eros Başı gibi önemli eserler var.

ABD Dallas Müzesi’nde bulunan Orpheus Mozaiği dün İstanbul ’a getirildi. Türkiye ’den yasadışı yollarla kaçırılmış mozaik Şanlıurfa’da yapımı süren müze tamamlanana kadar İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenecek. Kültür ve Turizm Bakanlığı son yıllarda kaçak yollarla ülkemizden götürülen eserlerin peşini bırakmıyor. Bu nedenle Batılı koleksiyonerler telaş içinde. Bulgaristan, Hırvatistan gibi pek çok ülke de Türkiye’nin girişimlerinden cesaret alarak ülkelerinden kaçırılan eserlerin peşine düştü.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, ABD ve Avrupa’da pek çok koleksiyonu mercek altına aldı. Müzayedeler, sergiler takip ediliyor, müzelerin koleksiyonları hatta depolarında bulunan eserler bile izleniyor.

Özel ekip kuruldu.

Eski eser kaçakçılığı konusunda uzman birim oluşturan bakanlık, Türkiye’ye ait eserleri elinde tutankoleksiyonerlerle irtibata geçip iade etmelerini istiyor. Bakan Ertuğrul Günay, diplomasi yoluyla bilimselliği birleştirerek karşı tarafı iknaya çabaladıklarının altını çiziyor. Peki Kültür ve Turizm Bakanlığı hangi eserlerin iadesi için çalışıyor?

ABD Harvard Üniversitesi’ne bağlı Dumbarton Oaks Müzesi’ndeki Kumluca Definesi diğer adıyla Sion Hazinesi 1963 yılında Türkiye’den yasal olmayan yollarla kaçırıldı. Defineye ait 37 parça eser halen Antalya Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor. 18 parça ise Dumbarton Oaks Müzesi’nde. Bakanlık bu eserlerin Kumluca Definesi’ne ait olduğunu bilimsel olarak kanıtladı. Müzakereler sürüyor. Bakanlığın Paul Getty Müzesi’nden istediği 10 eser, 1968 ila 1984 yılları arasında satıcılar, müzayede evleri ve koleksiyonerlerden alınmış. Getty’nin Basilica Galerisi’nde sergilenen dört mermer peri heykeli de istenen eserler arasında. Metropolitan Sanat Müzesi’nde de Anadolu’dan kaçırıldığı tespit edilen 18 arkeolojik eser bulunuyor. Bakanlık bu eserlerin iadesi için de görüşmelerini sürdürüyor.

‘Ödünç’ eser pazarlığı

Londra’daki Victoria Albert Müzesi bir süre önce Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan ödünç eser istedi. 2014’te açılacak ‘Osmanlılar’ sergisinde kullanılmak üzere istenen eserler için bakanlık olumlu cevap verdi. Ancak Türk tarafının bir şart vardı. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen ve M.Ö 3. yüzyıla tarihlenen ‘Sidemara Lahti’nden, 1882 yılında İngiliz arkeolog Charles Vilson tarafından koparılıp çalınan ‘Eros Başı’nın geri verilmesiydi. Victoria Albert Müzesi’nin yanıtı “Ödünç veririz” oldu. Görüşmeler kesildi ama bakanlık iadede ısrarlı.

Aynı şekilde Londra’daki British Museum, ‘Hac Sergisi’ düzenledi. İngiliz müze görevlileri İstanbul müzelerinde inceleme yaparak 35 eseri sergiye almak istedi. Bakanlık “Veririz ama bizden kaçırılan ‘Samsat’ mezar taşını iade edin” deyince bağlar koptu. 1.23 metre yüksekliğinde olan bu mezar taşı Karkamış’tan İngiliz arkeolog Leonard Vooley tarafından 1911 yılında önce Suriye’ye kaçırılmış, 1. Dünya Savaşı yıllarında da British Museum’a satılmıştı.

‘Broş’ bekleniyor

Almanya Berlin Müzesi’nde Beyhekim Camii Mihrabı başta olmak üzere, Bergama Zeus Sunağı, Hacı İbrahim Veli Sandukası, Troia eserleri gibi çok sayıda eser bulunuyor. Ancak geçen günlerde Almanya’da ortaya çıkan Uşak Müzesi’nden çalınmış Karun Hazinesi’ne ait Kanatlı Denizatı broşu bakanlığın önceliğinde. Broşun 2013 yılının ilk aylarında ülkemize iade edilmesi bekleniyor.

Fransa Louvre Müzesi de mercek altında. Müzedeki başta İznik çini karolar olmak üzere pek çok eser istendi. 2. Selim Türbesi çini panoları, Piyale Paşa Camii çini alınlıklar bir an önce iadesi istenen eserlerin başında geliyor.

Danimarka Davids Samling Koleksiyonu’nda Seyid Mahmud Hayrani Türbesi’ne ait sanduka tabutu, Cizre Ulu Cami kapı tokmağı ve Selçuklu Bronz Sfenks Figürini için iade görüşmeleri sürüyor.

07.12.2012 Radikal