Zeugma Mozaik Müzesi ezber bozan bir müze. Hem sergilenen mozaikler ve antik kent kalıntıları açısından hem de Türkiye’deki alışıldık sıkıcı müzecilik anlayışının aşılmasından dolayı. 

Toplum olarak müze gezme kültüründen uzak olduğumuz aşikâr. Ya hiç gitmemeyi tercih ederiz ya da isteksiz adımlarla girer, şöyle bir göz atar ve çıkışın yolunu gözleriz. Bu algının oluşmasında ülkemizdeki müzecilik anlayışının etkisi yadsınamaz bir gerçek. Materyallerin ziyaretçinin ilgisini çekecek şekilde sunulmaması, sıkıcı müze mimarisi ve ziyaretçiyi mekanda nasıl daha fazla tutarız kaygısının olmaması en büyük sebeplerden. Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi bu anlamda ezber bozuyor.

Müzenin inşası her ne kadar 2008’de başlıyor görünse de geçmişi epey eskiye dayanıyor. İlk yüzey araştırmaları 1931’de Zeugma arkeolojik alanında olur. Çalışmalar uzun yıllar ve ara ara yapılır. Ama 2000’de ortaya çıkan eserler adeta dünyanın gözünü şehre çevirir. Yüzlerce metrekare mozaikler, görkemli sütunlar ve çeşmeler, en önemlisi de ‘Çingene Kızı’ mozaiği gün yüzüne çıkar. Elbette kolay olmaz bu çalışmalar. Birçok badireler atlatılır süreçte. Birecik Barajı’nın yapımı tamamlandığında eserler suyun altında kalma riskiyle karşı karşıya kalır mesela. Tüm bunların sonucunda 2010’da müze binası hızla tamamlanır.

Üç kattan oluşan binanın sergi alanı 30 bin metrekare. Bu yönden dünyanın en büyük mozaik müzesi. Müze, 2012’de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne layık bulundu. Bu ödülü fazlasıyla hak ettiğini söyleyebiliriz zira eserlerin yanı sıra müzenin mimarisi, ışıklandırmalar, teknolojinin tarihle uyumlu şekilde kullanılması gibi özellikler ilk bakışta dikkatinizi cezbediyor.

Üç boyutlu mozaik belgeseli

Müzeye girdiğinizde Zeugma mozaiklerini anlatan 10 dakikalık kısa filmi izlemenizi önemle tavsiye ederiz. Üç boyutlu filmle hem müze hem de Zeugma Antik Kent hakkında epey bilgi sahibi oluyorsunuz. Sinema salonundan çıkışta mozaiklerle süslü sığ havuzun dikkatinizi çekmemesine imkân yok. Lazer ışıklarıyla oluşutuluran bu havuz görüntüsünün ilk bakışta ne olduğunu anlamasak da adımımızı atınca kaçışan balıklar merakımızı gideriyor. Zeugma kentindeki havuzları canlandırmak için yapılmış burası. Yüzeyi şeffaf olacak şekilde kapatılan havuzun üzerinde gezindikçe balıklar kaçışıyor ve arka fonda mozaikler açığa çıkıyor. Böylelikle birkaç saniyeliğine binlerce yıl öncesine gitmiş oluyorsunuz.

Mozaik yapmaya ne dersiniz?

Zeugma Mozaik Müzesi açılmadan önce Tunus’taki Bardo Müzesi 650 metrekare mozaiğiyle dünyanın en büyük mozaik müzesi özelliğini taşıyordu. Zeugma’daysa restorasyonu tamamlanmış 850, koleksiyonda kayıtlı mozaik miktarıysa bin 600 metrekare civarında. Müzede 12 renk taş ve cam var. Ayrıca bu eserler 2 bin yıllık geçmişe sahip. 140 metrekare duvar resmi, 4 adet Roma dönemi çeşmesi, 20 sütun, 4 tane kireç taşından yapılmış heykel, tunç Mars heykeli, mezar stelleri, lahitler ve mimari parçaların serginin diğer parçaları…

Müzede dolaşırken antik kentte villaların içinde dolaşıyormuş hissine kapılıyorsunuz. İlerledikçe Zeugma’nın sanatsal ve kültürel yönüyle günlük yaşamın detayları hakkında bilgi sahibi oluyorsunuz. Zaten müze kurgulanırken de amaç bu hissi uyandırmak. O dönemde kentte yaşamış insanların inançları, kültürü ve günlük yaşantısını geçirdiği ortam birebir mimarisine uygun olarak sokağı, çeşmesi, duvarı ve tüm yapı taşlarıyla gerçek ölçüsünde ziyaretçilere sunulmaya çalışılmış.

Çalınan mozaiklere lazerli çözüm

Müzede yer alan mozaiklerin bazı bölümleri eksik ne yazık ki. Bunlar eski eser kaçakçıları ve define avcılarının mozaiklere verdiği zararın boyutlarını ortaya koyuyor. Ancak sanatçılar güzel bir çözüm sunmuş. Mozaiklerdeki eksik parçalar lazer sistemiyle tamamlanarak ziyaretçilere adeta görsel şov sunulmuş. Mozaiklerin yanındaki dokunmatik ekranlardan da mozaiğin çıkarılma aşamaları, mitolojik anlamları ve müzeye gelme sürecini de detaylı şekilde izleme şansınız var. Ayrıca dev dokunmatik ekranlarda mozaik kazısı yapma animasyonu da heyecan verici.

Müzenin en heyecan verici kısmı sona saklanmış. Zeugma ile özdeşleşen Çingene Kızı mozaiği ayrı bir odada sergileniyor. Siyah mermerlerle döşenmiş odaya ulaşmak için birkaç metre karanlıkta yürüdükten sonra antik kentin simgesine ulaşabiliyorsunuz. İri ve hangi yönden bakarsanız bakın sizi takip eden gözleri görmek için bile yolunuzu Antep’e düşürüp Zeugma Mozaik Müzesi’ni ziyaret edebilirsiniz.

13.04.2013 Zaman Haber: Fatma Turan